၁။ ပစ္စည်းလေးပါး၏ သရုပ်နှင့် အဓိပ္ပါယ်
ရဟန်းတော်တစ်ပါးအတွက် ရှင်သန်ရပ်တည်ရေးနှင့် သာသနာ့တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်နိုင်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေခံပစ္စည်း (၄) ပါးရှိသည်။ (၁) ဆွမ်း (ပိဏ္ဍပါတ)၊ (၂) သင်္ကန်း (စီဝရ)၊ (၃) ကျောင်း (ဝိဟာရ) နှင့် (၄) ဆေး (ဘေသဇ္ဇ) တို့ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်းလေးပါးသည် ရဟန်းတော်တစ်ပါးအတွက် "အသက်ဆက်ရန်" သာဖြစ်ပြီး၊ "ဇိမ်ခံရန်" မဟုတ်ပေ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတော်များအား ဤပစ္စည်းလေးပါးကို အသုံးပြုရာတွင် အမှီပြုရုံသက်သက်သာ (နိဿယ) ဖြစ်စေရန် အမြဲသတိပေး တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့သည်။
အကောင်းဆုံးနဲ့ အမြင့်ဆုံး ဒါနအမျိုးအစားကို ပြောတဲ့အခါ မြတ်စွာဘုရားက ရှု့ထောင့်ပေါင်းမျိုးစုံကနေ ဟောတော်မူလေ့ ရှိပါတယ်။ စာရေးသူအကြိုက် ဂဏန်းစဥ်ထိုးပြီး ရေးသားပါ့မယ်။
၂။ စိတ္တာလင်္ကာရဒါန
"စိတ္တာလင်္ကာရ" ဆိုတဲ့ပုဒ်ကို စိတ္တ + အလင်္ကာရ ဆိုပြီး နှစ်ပုဒ်ခွဲ ရပါမယ်။ အဓိပ္ပါယ်က "စိတ်ကို အလှဆင်ခြင်း" ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ကို
၁။ အင်္ဂါ (၆) ပါးနဲ့ ပြည့်စုံတဲ့ ဒါန
မြတ်စွာဘုရားက
စိတ္တာလင်္ကာရဒါန၊ စိတ္တပရိက္ခာရဒါန
အမျိုးသမီးအိမ်သာမှာ လက်ဆေးဆပ်ပြာလှူတဲ့ အမျိုးသမီး
ဆေးရုံက လူနာတွေကို ပိုက်ဆံလှူတဲ့ ဒကာကြီး
"အမျိုးသမီး မဝင်ရ" "မိန်းမ မဝင်ရ"
ယသော်ဓရာက မြတ်စွာဘုရားရဲ့ခြေထောက်တော်ကို ဖတ်ပြီး ငိုတယ်။
မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူမဲ့ညမှာ အရှင်အာနန္ဒာက အမျိုးသမီးတွေ ဘုရားဖူးဖို့ အရင်ခွင့်ပြုခဲ့တယ်။ ဒီလုပ်ရပ်ကို ဗြဟ္မဏဝါဒ
ပုဂံမှာ ဒီအယူအဆ မရှိဘူး။ ပုဂံဘုရားတွေပေါ် လူတိုင်းတက်လို့ ရတယ်။
အမျိုးသမီး မတက်ရ၊ အမျိုးသမီး မဝင်ရဆိုတာတွေက မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းမှာ ပိုများတယ်။ ရွှေတိဂုံ အထက်ပစ္စယံပေါ် အမျိုးသမီး တက်ခွင့် မရှိဘူး။ ကျိုက်ထီးရိုးစေတီနားထိ အမျိုးသမီး ဝင်ခွင့်မရှိဘူး။ ကျုက္ခမီရေလယ်ဘုရားမှာ "အမျိုးသမီးများ မတက်ရ" ဆိုတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်ကို ပြူးပြဲနေအောင် ရေးထားတယ်။
သိမ်ထဲ အမျိုးသမီး မဝင်ရ
"တဒင်္ဂနိဗ္ဗာန်" လို့ ပြောလိုက်တာနဲ့ တဒင်္ဂ,တခဏ ရအပ်တဲ့ နိဗ္ဗာန်လို့ သဘောပေါက်သွားနိုင်တယ်။ အဲ့ဒီလို သဘောပေါက်တာလည်း မှားတယ်လို့ ပြောလို့ မရဘူး။ သဘောသွား နီးစပ်မှု ရှိပါတယ်။ အမှန်တကယ်တော့ "တဒင်္ဂနိဗ္ဗန" ဆိုတဲ့ ပါဠိပုဒ်ကို တံ+အင်္ဂ+နိဗ္ဗာန လို့ ပုဒ်ခွဲရမှာပါ။ "ထိုအင်္ဂါရပ်ဖြင့် (ထိုအချက်ဖြင့်) ကိလေသာအပူများ ငြိမ်းအေးခြင်း" လို့ အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။ ဒါဆိုရင် ကိလေသာအပူ ငြိမ်းအေးကြောင်း အင်္ဂါရပ်တွေကို သိရပါမယ်။ သုတ္တန်အချို့ကို ထောက်ဆပြီး ပြောရရင် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် သုံးမျိုး ခွဲခြားလို့ ရပါတယ်။
၁။ ရူပစျာန်၊ အရူပစျာန်များ ရရှိနေချိန်
၂။ သညာဝေဒယိတနိရောဓ (နိရောဓသမာပတ်) ဝင်စားနေချိန်
၃။ ဝိပဿနာ ပွားများနေချိန်
တဒင်္ဂနိဗ္ဗာနသုတ် (အံ၊၃၊၂၄၆)
ဘု ရားရဟန္တာ ပနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် ဘာဖြစ်သေးလဲ? နိဗ္ဗာန်ဆိုတဲ့ အသင်္ခတ အငြိမ်းဓာတ်ကြီးကို အာရုံပြုပြီး ခံစားနေသေးလား?
ဣမသ္မိံယေဝ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သသညိမှိ သမနကေ လောကဉ္စ ပညာပေမိ လောကသမုဒယဉ္စ လောကနိရောဓဉ္စ လောကနိရောဓဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒံ။
နိဗ္ဗာန်အကြောင်း သိချင်တယ်ဆိုရင် "နိဗ္ဗာန" ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ ဇစ်မြစ်ကို သိရမယ်။ နိဗ္ဗာနရဲ့ အဓိပ္ပါယ်ကို ပြောတဲ့အခါ ပါဠိတော်လာ အဓိပ္ပါယ်နဲ့ အဋ္ဌကထာလာ အဓိပ္ပါယ်ဆိုပြီး နှစ်မျိုးရှိပါတယ်။
ပါဠိတော်လာ "နိဗ္ဗာန"
အဋ္ဌကထာလာ "နိဗ္ဗာန"
ကာမတဏှာ
သံသရာဝဋ်ထဲ၊ မကျွတ်ဘဲနေနေ
ဇွတ်ဆွဲလို့ တပေပေငယ်၊ သေပစေခင်ရဲ့
နိဗ္ဗာန်မြို့ အမြိုက်ခွင်ကို၊ မလိုက်ချင် ရုန်းကန်လို့ဖဲ့။
(စလေဦးပုည)
လူအများစုကလည်း စလေဦးပုညရဲ့ "တူတူပုန်း" ကဗျာထဲကလို နိဗ္ဗာန်ကို တကယ်လိုချင်တဲ့သူက ခပ်ရှားရှား ဖြစ်မယ်ထင်ပါတယ်။ နိဗ္ဗာန်အကြောင်း မသိလို့ မလိုချင်ကြတာပါ။
ဘာဝနာ (Meditation) အကြောင်း ပြောတိုင်းပြောတိုင်း အောက်က နည်းသုံးနည်းကို အဓိကအခြေခံပြီး ရှင်းပြဖြစ်ပါတယ်။
၁။ သတိ (Mindfulness) တိုးပွားလာအောင် ပွားများအားထုတ်ခြင်းဟာ ဘာဝနာဖြစ်တယ်။ (မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (ဒီ၊၂၊၂၃၁) ကို ကိုးကားပါတယ်။ ဒါက ဘာဝနာအကြောင်းကို လူတိုင်းနားလည်အောင် ရှင်းပြဖို့ အလွယ်ကူဆုံးနည်းလို့ ယူဆပါတယ်။)
၂။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး (The Noble Eightfold Path) တိုးပွားလာအောင် ပွားများအားထုတ်ခြင်းဟာ ဘာဝနာ ဖြစ်ပါတယ်။ (ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ် (သံ၊၃၊၃၆၈) ကို ကိုးကားပါတယ်။ ဒီနည်းဟာ ဘာဝနာအကြောင်း နားလည်အောင် ရှင်းပြဖို့ အပြည့်စုံဆုံးနည်း ဖြစ်မယ်လို့ ထင်တယ်။)
၃။ သမထ (Serenity) နဲ့ ဝိပဿနာ (Insight) တိုးပွားလာအောင် ပွားများအားထုတ်ခြင်းဟာ ဘာဝနာဖြစ်တယ်။ (ဝိဇ္ဇာဘာဂိယသုတ် (အံ၊၁၊၆၂) ကို အဓိက ကိုးကားပြီး ပြောဖြစ်တယ်။ ဒီနည်းက လူသိများ ထင်ရှားတဲ့နည်းဖြစ်တယ်။ ဘာဝနာအကြောင်း ပြောတိုင်း ပါကိုပါရမယ့်နည်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။)
ဘာဝနာအကြောင်း အသေးစိတ်သင်ကြားဖြစ်တဲ့ သုတ္တန်သင်တန်းမှာဆိုရင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဆိုတဲ့ နံပါတ် (၂) နည်းကို အခြေခံပြီး ရှင်းပြဖြစ်တယ်။ လက်တွေ့တရားဘာဝနာ အားထုတ်ရတဲ့ Meditation Class တွေမှာဆိုရင်တော့ သတိကို အခြေခံတဲ့ နံပါတ် (၁) နည်းကို အဓိကသုံးပြီး ရှင်းပြပါတယ်။ ဘာပဲလုပ်လုပ် သတိ (Mindfulness) လေးကပ်ပြီး လုပ်ရင် ဘာဝနာ (Meditation) ဖြစ်တဲ့အကြောင်း၊ ထိုင်နေတဲ့အချိန်တင်မကဘဲ ကိုယ့်ရဲ့နေ့စဥ်ဘဝ လုပ်ငန်းတွေမှာပါ သတိလေးနဲ့ သွားလာနေထိုင်စားသောက်ခြင်းဟာ တရားထိုင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြဖြစ်တယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့အပတ် Meditation Class မှာ ကျောင်းသားတစ်ယောက်က လူတိုင်းသိသင့်တဲ့ မေးခွန်းလေးတစ်ခု မေးလာတယ်။ တီဗွီကြည့်နေတဲ့အချိန်၊ သီချင်းနားထောင်နေတဲ့အချိန်၊ ဂိမ်းဆော့နေတဲ့အချိန်တွေမှာ အာရုံကို စူးစိုက်ပြီး သတိကပ်နေတယ်။ ဒီလို သတိရှိနေခြင်းမျိုးကိုလည်း သတိ (Mindfulness) လို့ ပြောလို့ ရမလားတဲ့။ သူရဲ့အမေးကို ဖြေဖို့ သတိကို သမ္မာသတိနဲ့ မိစ္ဆာသတိဆိုပြီး နှစ်မျိုးခွဲလိုက်တယ်။
သမ္မာသတိဆိုတာ မှန်ကန်တဲ့သတိလို့ အဓိပ္ပါယ်ရတယ်။ အမှန်ကို အမှန်အတိုင်းသိတဲ့ ဝိဇ္ဇာဆိုတဲ့ ပညာကို အခြေခံတယ်။ ဝိဇ္ဇာရှိရင် အမြင်မှန်ကန်မှုဆိုတဲ့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ နှလုံးသွင်း မှန်ကန်မှုဆိုတဲ့ သမ္မာသင်္ကပ္ပတို့ ပေါ်လာမယ်။ ဝိဇ္ဇာ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ သုံးမျိုးကို အခြေခံပြီး ပေါ်လာတဲ့ သတိဟာ သမ္မာသတိ ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိဇ္ဇာနဲ့ သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိနေရင် မောဟ ကင်းနေပြီး အမောဟ (သို့မဟုတ်) ပညာ ရှိနေတယ်လို့ နားလည်ရမယ်။
သမ္မာသင်္ကပ္ပသုံးမျိုးထဲမှာ ကာမဂုဏ်အာရုံတွေကနေ ထွက်မြောက်မှုဆိုတဲ့ နေက္ခမ္မက လောဘမရှိခြင်းကို ပြပါတယ်။ သူတစ်ပါးကို ပျက်စီးစေလိုတဲ့စိတ် မရှိခြင်းဆိုတဲ့ အဗျာပါဒက ဒေါသကင်းနေခြင်းသဘော အဒေါသ (သို့မဟုတ်) မေတ္တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သတ္တဝါတို့ကို မငြင်းဆဲခြင်းဆိုတဲ့ အဝိဟိံသက ဒေါသကင်းနေခြင်းသဘော အဒေါသ (သို့မဟုတ်) ကရုဏာ ဖြစ်ပါတယ်။
အများနားလည်လွယ်အောင် အနှစ်ချုပ်မယ်ဆိုရင် အမောဟ၊ အလောဘ၊ အဒေါသကို အခြေခံပြီး ပေါ်လာတဲ့ သတိဟာ သမ္မာသတိ ဖြစ်ပါတယ်။
အာရုံရဲ့ သဘောအမှန်ကို မသိမှု အဝိဇ္ဇာက မှားယွင်းတဲ့အမြင် (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) ကို ဖြစ်စေတယ်။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကြောင့် မှားယွင်းတဲ့ နှလုံးသွင်းမှု၊ ကြံစည်စဥ်းစားမှု (မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ) ဖြစ်လာတယ်။ အဝိဇ္ဇာနဲ့ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအရ မောဟကိုယူပြီး မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပအရ လောဘနဲ့ ဒေါသ ယူရမှာပါ။ ဒါ့ကြောင့် မောဟ၊ လောဘ၊ ဒေါသတို့ကို အခြေခံပြီး ပေါ်လာတဲ့ သတိဟာ မိစ္ဆာသတိ ဖြစ်ပါတယ်။
ဗွီဒီယိုကြည့်နေတဲ့အချိန်၊ သီချင်းနားထောင်နေတဲ့အချိန်မှာ လောဘတွေ ဖြစ်နေနိုင်တယ်။ ဂိမ်းဆော့နေတဲ့အချိန်မှာ ဒေါသတွေ ဖြစ်နေနိုင်တယ်။ လောဘ၊ ဒေါသတွေရဲ့ ရှေ့မှာ အဝိဇ္ဇာလို့ခေါ်တဲ့ မောဟ ရှိနေပါတယ်။ အဲ့လိုအချိန်မှာ အာရုံစူးစိုက်မှု ကောင်းကောင်းနဲ့ သတိတွေ အများအပြား ဖြစ်နေကြပါတယ်။ အဲ့ဒီသတိတွေက မောဟ၊ လောဘ၊ ဒေါသကို အခြေခံလို့ မိစ္ဆာသတိ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကတော့ အဝိဇ္ဇာသုတ် (သံ၊၃၊၁) ကို အခြေခံပြီး အနှစ်ချုပ်ရေးသားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်နည်းအားဖြင့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို အခြေခံပြီး ရှင်းလင်းခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
-----------------------
အခြေခံတရားထိုင်နည်းသင်တန်းမှာ ကျောင်းသားတစ်ယောက်က စိတ်ဝင်စားစရာ မေးခွန်းလေးတစ်ခု မေးလာတယ်။ Secular Meditation နဲ့ Buddhist Meditation ဘာကွာပါသလဲတဲ့။ ဒီနှစ်ခုရဲ့ ကွဲပြားချက်ကို မပြောခင် Secular Meditation အကြောင်း နည်းနည်း ရှင်းဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။ Secular Meditation ဆိုတာ ဘာသာရေးကို အခြေမခံတဲ့ တရားထိုင်နည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အဓိကရည်ရွယ်ချက်က စိတ်ဖိအားတွေ လျော့ချဖို့၊ အာရုံစူးစိုက်မှုအားကောင်းဖို့၊ စိတ်ခံစားချက်တွေကို ထိန်းညှိနိုင်ဖို့နဲ့ ကိုယ်ကျန်းမာပြီး စိတ်ချမ်းသာဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
Buddhist Meditation နဲ့ Secular Meditation တို့ရဲ့ ထူးခြားချက်ကို မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (ဒီ၊၁၊၂၃၁) မှာ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားခဲ့တဲ့ အချက် (၄) ချက်နဲ့ ရှင်းပြဖြစ်တယ်။ တရားအားထုတ်နေတဲ့ အချိန်မှာ အောက်က အချက် (၄) နဲ့ ပြည့်စုံနေဖို့ လိုပါတယ်။
(၁) အာတာပီ = ကြိုးကြိုးစားစား အားထုတ်ခြင်း
(၂) သမ္ပဇာနော = အာရုံကို ကောင်းကောင်း သိနေခြင်း
(၃) သတိမာ = သတိကပ်နေခြင်း
(၄) ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္စျာဒေါမနဿံ = လောကလို့ဆိုတဲ့ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးမှာ အဘိဇ္စျာဆိုတဲ့ လောဘ၊ ဒေါမနဿဆိုတဲ့ ဒေါသတို့ကို ပယ်ထားနိုင်ခြင်း။ တစ်နည်းအားဖြင့် တရားအားထုတ်နေဆဲ အခိုက်အတန့်မှာ အလောဘ၊ အဒေါသဆိုတဲ့ ဖြူစင်တဲ့စိတ်တွေ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း
အထက်က (၄) ချက်မှာ လေးချက်လုံး ပြည့်စုံမှသာ သမ္မာသတိ (သို့မဟုတ်) Buddhist Meditation ဖြစ်နိုင်ပါမယ်။ တရားအားထုတ်နေသူတစ်ဦးအနေနဲ့ မိမိအားထုတ်နေတဲ့ နည်းစနစ်က မှန်ကန်မှု ရှိ၊ မရှိဆိုတာကိုလည်း မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဒီအချက်ကလေးတွေနဲ့ တိုင်းတာစစ်ဆေးနိုင်ပါတယ်။ Secular Meditation တွေမှာတော့ (၄) ချက်လုံး ပြည့်စုံတာလည်း ရှိမယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ဆုံးအချက်ဖြစ်တဲ့ လောဘ၊ ဒေါသတွေ ပယ်ဖို့က သူတို့ရဲ့ အဓိကဦးတည်ချက် ဟုတ်ချင်မှ ဟုတ်ပါလိမ့်မယ်။ တချို့သင်ကြားချက်တွေမှာဆိုရင် အတ္တအယူကို အားပေးတဲ့သဘောတွေပါလို့ Buddhist Meditation နဲ့ ပြဒါးတစ်လမ်းသံတစ်လမ်း ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။
အချုပ်ကတော့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေကို အခြေခံပြီး ဖြစ်နေတဲ့ မိစ္ဆာသတိဟာ Buddhist Meditation မဟုတ်ဘူးဆိုတာပါပဲ။ ဗုဒ္ဓသာသနာမှာ တရားအားထုတ်တဲ့အခါ အသုံးပြုတဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံတွေကို သတိထားကြည့်ရင် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေ တိုးပွားဖို့ လောင်စာဖြစ်စေတဲ့ အာရုံတွေ မဟုတ်တာ သတိထားမိကြမှာပါ။ တရားအားထုတ်တဲ့သူဟာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေ တိုးပွားစေနိုင်တဲ့ အာရုံတွေနဲ့ ဝေးဝေးနေရပါတယ်။ ဒါမှသာ မိစ္ဆာသတိကို ရှောင်ရှားရင်း သမ္မာသတိကို တိုးပွားအောင် အားထုတ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
--------------------
